Wat is het, wat zijn symptomen en hoe kun je het meten?

Insuline is een hormoon dat een belangrijke rol speelt bij de verwerking van glucose in het lichaam. Na het eten van koolhydraten stijgt de hoeveelheid glucose in het bloed. De alvleesklier maakt daarop insuline aan, zodat glucose vanuit het bloed kan worden opgenomen door lichaamscellen en daar als energie kan worden gebruikt.

Bij insulineresistentie reageren lichaamscellen minder goed op insuline. Het lichaam heeft daardoor meer insuline nodig om dezelfde hoeveelheid glucose uit het bloed naar de cellen te krijgen. In eerste instantie kan de alvleesklier dit compenseren door meer insuline aan te maken. Hierdoor kunnen de glucosewaarden nog lange tijd normaal blijven, terwijl er al sprake is van een verminderde insulinegevoeligheid.

Insulineresistentie geeft bovendien niet altijd duidelijke klachten. Bloedonderzoek naar onder andere nuchtere glucose, nuchtere insuline en HbA1c kan daarom aanvullende informatie geven. Met nuchtere glucose en insuline kan daarnaast de HOMA-IR worden berekend, een praktische schatting van de insulinegevoeligheid.

In het kort

• Insulineresistentie betekent dat lichaamscellen minder gevoelig reageren op insuline.
• Het lichaam kan dit aanvankelijk compenseren door meer insuline aan te maken.
• Hierdoor kan de bloedglucose nog normaal zijn terwijl de insulinegevoeligheid al verminderd is.
• Insulineresistentie veroorzaakt niet altijd duidelijke of specifieke klachten.
• Nuchtere glucose, nuchtere insuline en HbA1c geven informatie over verschillende aspecten van de glucose- en insulinehuishouding.
• HOMA-IR combineert nuchtere glucose en insuline en geeft een praktische schatting van de insulinegevoeligheid.
• Bloedwaarden moeten altijd in samenhang met onder andere klachten, leefstijl en andere relevante factoren worden beoordeeld.

Wat is insulineresistentie?

Insulineresistentie betekent dat het lichaam minder gevoelig reageert op het hormoon insuline. Vooral de lever, spieren en het vetweefsel spelen hierbij een belangrijke rol.

Normaal gesproken zorgt insuline ervoor dat glucose vanuit het bloed kan worden opgenomen door lichaamscellen. Wanneer de gevoeligheid voor insuline afneemt, moet het lichaam meer insuline produceren om de bloedglucose binnen de normale grenzen te houden. Een verhoogde hoeveelheid insuline in het bloed wordt ook wel hyperinsulinemie genoemd.

Zolang de alvleesklier voldoende extra insuline kan produceren, kunnen de glucosewaarden normaal blijven. Wanneer deze compensatie uiteindelijk niet meer voldoende is, kan de bloedglucose stijgen. Insulineresistentie speelt daarmee een belangrijke rol bij het ontstaan van prediabetes en diabetes type 2.

Welke klachten kunnen voorkomen bij insulineresistentie?

Insulineresistentie veroorzaakt vaak geen specifieke klachten. Dat maakt het lastig om op basis van symptomen alleen vast te stellen of iemand minder gevoelig is geworden voor insuline.

Klachten die kunnen voorkomen bij een verstoorde glucosehuishouding zijn bijvoorbeeld:

• Vermoeidheid of een wisselend energieniveau;
• Honger of snel weer trek na een maaltijd;
• Moeite met gewichtsbeheersing;
• Een sterke behoefte aan zoetigheid;
• Een energiedip na het eten;
• Een toenemende middelomtrek.

Deze klachten zijn echter niet specifiek voor insulineresistentie en kunnen verschillende andere oorzaken hebben. Ook kan iemand insulineresistent zijn zonder duidelijke klachten. Daarom kan bloedonderzoek helpen om meer inzicht te krijgen in de glucose- en insulinehuishouding.

Wat zijn nuchtere glucose en insuline? 

Nuchtere glucose meet de hoeveelheid glucose in het bloed nadat je minimaal 12 uur niet hebt gegeten. Deze bepaling geeft daarmee informatie over de bloedglucose op dat specifieke moment.

Een normale nuchtere glucosewaarde sluit insulineresistentie echter niet uit. In een vroeg stadium kan het lichaam een verminderde insulinegevoeligheid namelijk nog compenseren door meer insuline aan te maken. Hierdoor kan de glucosewaarde binnen de normale grenzen blijven. 

Nuchtere insuline meet hoeveel insuline er in het bloed aanwezig is na een periode van minstens 12 uur vasten.

Een relatief hoge nuchtere insulinewaarde kan passen bij een situatie waarin het lichaam meer insuline nodig heeft om de bloedglucose op peil te houden. De waarde moet echter altijd in context worden beoordeeld. Onder andere voeding en lichamelijke activiteit kunnen invloed hebben op de uitslag.

Wat zijn de HbA1c en de HOMA-IR?

HbA1c geeft inzicht in de gemiddelde bloedglucose over ongeveer de afgelopen twee tot drie maanden. Glucose bindt zich aan hemoglobine, het eiwit in rode bloedcellen. Omdat rode bloedcellen gemiddeld ongeveer 120 dagen leven, geeft HbA1c een beeld van de bloedglucose over een langere periode.

In tegenstelling tot nuchtere glucose is HbA1c dus niet alleen een momentopname. De waarde wordt gebruikt bij het beoordelen van de glucosehuishouding en het opsporen en diagnosticeren van prediabetes en diabetes.

Een normaal HbA1c sluit insulineresistentie echter niet uit. Ook wanneer de gemiddelde glucose nog normaal is, kan het lichaam al extra insuline nodig hebben om de glucose binnen de normale grenzen te houden.

HOMA-IR staat voor Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance. Deze index wordt berekend aan de hand van de nuchtere glucose- en nuchtere insulinewaarde:

HOMA-IR = nuchtere glucose × nuchtere insuline / 22,5

Een hogere HOMA-IR past over het algemeen bij een lagere insulinegevoeligheid. HOMA-IR is een veelgebruikte praktische schatting van insulineresistentie, maar is geen directe meting van de insulinegevoeligheid.

Waarom is het belangrijk om deze waarden samen te bekijken?

Nuchtere glucose, nuchtere insuline, HbA1c en HOMA-IR geven ieder informatie over een ander onderdeel van de glucose- en insulinehuishouding:

• Nuchtere glucose: geeft inzicht in de hoeveelheid glucose in het bloed op een specifiek moment.
• Nuchtere insuline: geeft inzicht in de hoeveelheid insuline die tijdens het vasten aanwezig is.
• HbA1c: geeft een beeld van de gemiddelde bloedglucose over ongeveer twee tot drie maanden.
• HOMA-IR: combineert nuchtere glucose en nuchtere insuline om een schatting te maken van de insulinegevoeligheid.

Door deze waarden in samenhang te bekijken, kan een completer beeld ontstaan. Zo kan iemand bijvoorbeeld een normale nuchtere glucose en HbA1c hebben, terwijl het lichaam relatief veel insuline nodig heeft om de glucosewaarden binnen de normale grenzen te houden.

Omgekeerd betekent één afwijkende waarde niet automatisch dat er sprake is van insulineresistentie. De uitslag moet worden beoordeeld in combinatie met andere relevante waarden en de persoonlijke situatie.

Welke factoren kunnen insulineresistentie beïnvloeden? 

Insulineresistentie ontstaat meestal door een combinatie van verschillende factoren. Onder andere overgewicht, en met name een grotere hoeveelheid buikvet (visceraal vet), weinig lichamelijke activiteit en een ongezond voedingspatroon kunnen het risico verhogen.

Ook leeftijd en erfelijke aanleg kunnen een rol spelen. Daarnaast kunnen slaap, stress en andere factoren die invloed hebben op de stofwisseling bijdragen aan veranderingen in de insulinegevoeligheid.

Insulineresistentie betekent niet automatisch dat iemand diabetes heeft. Het kan al aanwezig zijn voordat de bloedglucose duidelijk verhoogd is.

Wanneer is het zinvol om de glucose- en insulinehuishouding te meten? 

Onderzoek naar glucose en insuline kan relevant zijn wanneer er aanleiding is om de metabole gezondheid verder in kaart te brengen.

Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan:

• Overgewicht of een toenemende middelomtrek;
• Een familiegeschiedenis van diabetes type 2;
• Verhoogde bloeddruk of afwijkende bloedvetten;
• Weinig lichamelijke activiteit;
• Een eerder afwijkende glucosewaarde;
• Klachten zoals terugkerende energiedips of sterke trek.

Welke waarden het meest relevant zijn, hangt af van de persoonlijke situatie. Een bloeduitslag moet daarom worden bekeken in combinatie met klachten, leefstijl, medische voorgeschiedenis en andere laboratoriumwaarden.

Interpretatie van deze markers

Een enkele bloedwaarde geeft niet altijd een volledig beeld van de metabole gezondheid. Zo kan een nuchtere glucose binnen de normale grenzen vallen terwijl het lichaam al meer insuline nodig heeft om deze waarde te behouden.

Een verhoogde HOMA-IR kan passen bij een verminderde insulinegevoeligheid, maar vormt op zichzelf geen diagnose.

HbA1c geeft daarnaast informatie over de gemiddelde bloedglucose over een langere periode, maar kan een vroege verminderde insulinegevoeligheid missen wanneer het lichaam nog voldoende kan compenseren met extra insuline.

Daarom is het belangrijk om de verschillende waarden samen met de persoonlijke situatie te beoordelen.

Conclusie

Insulineresistentie betekent dat lichaamscellen minder gevoelig reageren op insuline. In een vroeg stadium kan het lichaam dit vaak compenseren door meer insuline aan te maken, waardoor de bloedglucose nog normaal kan blijven.

Omdat insulineresistentie weinig specifieke klachten veroorzaakt, kan bloedonderzoek helpen om meer inzicht te krijgen in de glucose- en insulinehuishouding. Nuchtere glucose, nuchtere insuline en HbA1c geven ieder verschillende informatie. HOMA-IR combineert nuchtere glucose en insuline en kan worden gebruikt als praktische schatting van de insulinegevoeligheid.

Een goede interpretatie vraagt echter om meer dan één getal. Door verschillende bloedwaarden samen te bekijken en deze te combineren met leefstijl, lichaamsgewicht, klachten en andere relevante factoren, ontstaat een completer beeld van de metabole gezondheid.

Welke Perfect Lab test pas bij insulineresistentie?

Wil je je glucosemetabolisme bekijken in een breder gezondheidsonderzoek? Dan is de Bloed Health Check van Perfect Lab een passende keuze. Met deze uitgebreide bloedtest krijg je inzicht in verschillende aspecten van je gezondheid, waaronder onder andere je HbA1c, nuchtere glucose en insuline en je HOMA-IR. 

Wil je juist gerichter kijken naar dit plaatje? Dan kun je kiezen voor de Hart & Bloedvaten + Diabetes Check, waarmee je specifiek inzicht krijgt in zowel het glucose- als cholesterolmetabolisme. 

Wil je meer weten over deze markers? Bekijk dan onze kwaliteitsdocumenten over HbA1c, nuchtere glucose, nuchtere insuline en HOMA-IR.

Veelgestelde vragen over insulineresistentie 

Wat zijn mogelijke symptomen van insulineresistentie?

Insulineresistentie geeft vaak geen specifieke klachten. Klachten die bij een verstoorde glucosehuishouding kunnen voorkomen zijn onder andere vermoeidheid, wisselende energie, snel weer trek na een maaltijd, energiedips en moeite met gewichtsbeheersing. Deze klachten kunnen echter ook andere oorzaken hebben.

Kan ik insulineresistentie hebben als mijn nuchtere glucose normaal is?

Ja. In een vroeg stadium kan het lichaam de verminderde insulinegevoeligheid compenseren door meer insuline aan te maken. Hierdoor kan de nuchtere glucose nog binnen de normale grenzen vallen.

Wat zegt de HOMA-IR?

HOMA-IR combineert nuchtere glucose en nuchtere insuline en wordt gebruikt als praktische schatting van de insulinegevoeligheid. Een hogere HOMA-IR past over het algemeen bij een lagere insulinegevoeligheid. Er bestaat echter geen universele afkapwaarde en HOMA-IR is op zichzelf geen diagnose.

Betekent insulineresistentie dat je diabetes hebt?

Nee. Insulineresistentie betekent niet automatisch dat iemand diabetes heeft. Het kan al aanwezig zijn voordat de bloedglucose duidelijk verhoogd is. Wanneer de alvleesklier de verminderde insulinegevoeligheid niet meer voldoende kan compenseren, kan de bloedglucose uiteindelijk stijgen.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen medisch advies. Heb je ernstige, plotselinge of aanhoudende klachten, of twijfel je over je gezondheid? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts. Een test van PerfectLab geeft inzicht in specifieke waarden, maar stelt geen diagnose.

Bronnen

Bajaj, M., McCoy, R. G., Balapattabi, K., Bannuru, R. R., Bellini, N. J., Bennett, A. K., Beverly, E. A., Early, K. B., ChallaSivaKanaka, S., Echouffo-Tcheugui, J. B., Everett, B. M., Garg, R., Laffel, L. M., Lal, R., Matfin, G., Pandya, N., Pekas, E. J., Peters, A. L., … ElSayed, N. A. (2025). Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care, 49(Supplement 1), S27–S49.

González-González, J. G., et al. (2022). HOMA-IR as a predictor of Health Outcomes in Patients with Metabolic Risk Factors: A Systematic Review and Meta-analysis. High Blood Pressure & Cardiovascular Prevention, 29(6), 547–564.

Little, R. R., & Sacks, D. B. (2009). HbA1c: how do we measure it and what does it mean? Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 16(2), 113–118.

Thapar, D. L., et al. (2022). Challenges in the diagnosis of insulin resistance: Focusing on the role of HOMA-IR and Triglyceride/glucose index. Diabetes & Metabolic Syndrome, 16(8), 102581.

Voedingscentrum. Diabetes type 2 (suikerziekte).