Darmen en Lever

Wat gebeurt er met de lever als de darmbarrière verstoord raakt?

Bij de gezondheid van de lever denken we vaak aan alcoholgebruik, voeding of overgewicht. Maar wist je dat ook je darmen een belangrijke rol spelen bij het functioneren van de lever? Via de bloedcirculatie komen voedingsstoffen en verschillende andere stoffen vanuit het maag-darmkanaal rechtstreeks bij de lever terecht. Hierdoor staan beide organen voortdurend met elkaar in verbinding.

Deze wisselwerking wordt de darm-lever-as genoemd. Een belangrijk onderdeel hiervan is de darmbarrière, die reguleert welke stoffen vanuit de darminhoud het lichaam binnenkomen. Wanneer deze barrièrefunctie verstoord raakt, kunnen bepaalde bacteriële bestanddelen gemakkelijker in contact komen met het immuunsysteem en mogelijk de lever bereiken. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat dit kan samenhangen met ontstekingsprocessen en veranderingen in de leverstofwisseling.

Maar hoe werkt deze verbinding precies? Welke rol spelen de darmbarrière, darmbacteriën en ontstekingsstoffen? Kan een verstoorde darmbarrière bijdragen aan leververvetting? En wat kunnen bloed- en ontlastingsonderzoeken hierover vertellen?

In het kort

  • De darmen en lever staan nauw met elkaar in verbinding via de zogenoemde darm-lever-as.
  • Via de poortader worden voedingsstoffen en andere stoffen vanuit het maag-darmkanaal naar de lever vervoerd.
  • De darmbarrière helpt te reguleren welke stoffen vanuit de darminhoud worden opgenomen en welke worden tegengehouden.
  • Bij een verhoogde darmpermeabiliteit kunnen bepaalde bacteriële bestanddelen, zoals lipopolysachariden (LPS), gemakkelijker de darmbarrière passeren.
  • Deze bacteriële stoffen kunnen immuuncellen in de lever activeren en bijdragen aan de productie van ontstekingsstoffen.
  • Veranderingen in het darmmicrobioom en de darmbarrière worden in onderzoek in verband gebracht met leververvetting en andere leveraandoeningen.
  • De relatie is complex. Een verstoorde darmbarrière betekent niet automatisch dat er sprake is van leverschade.
  • Met bloedonderzoek kunnen onder andere leverenzymen, bilirubine en verschillende metabole gezondheidsmarkers worden gemeten.
  • De Bloed Health Check, Darm Health Check en Microbioom Health Check van Perfect Lab geven inzicht in verschillende aspecten van lever- en darmgezondheid.

Wat is de darm-lever-as?

De darm-lever-as beschrijft de voortdurende communicatie tussen het maag-darmkanaal en de lever. De lever is een belangrijk stofwisselingsorgaan dat onder andere betrokken is bij de verwerking van voedingsstoffen, de productie van gal en de afbraak van verschillende lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen.Een groot deel van het bloed dat vanuit de darmen terugstroomt, bereikt eerst de lever via de poortader.Hierdoor krijgt de lever voortdurend te maken met stoffen die vanuit het maag-darmkanaal worden opgenomen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Voedingsstoffen, zoals glucose en aminozuren;
  • Bestanddelen uit de voeding;
  • Geneesmiddelen en andere lichaamsvreemde stoffen;
  • Galzuren die vanuit de darmen opnieuw worden opgenomen;
  • Stofwisselingsproducten van darmbacteriën;
  • Kleine hoeveelheden bacteriële bestanddelen.

 

De lever verwerkt deze stoffen en speelt daarnaast een belangrijke rol bij het herkennen en reguleren van mogelijke bedreigingen. De communicatie verloopt ook in de andere richting. De lever produceert bijvoorbeeld galzuren die via de gal in het darmkanaal terechtkomen. Deze galzuren zijn betrokken bij de vetvertering en beïnvloeden ook de samenstelling en activiteit van bepaalde darmbacteriën. De darmen en lever vormen daarmee een nauw verbonden systeem waarin de darmbarrière, het immuunsysteem en het darmmicrobioom een belangrijke rol spelen.

Welke rol speelt de darmbarrière?

De darmbarrière vormt een belangrijke scheiding tussen de darminhoud en de rest van het lichaam.Deze barrière bestaat uit verschillende onderdelen die gezamenlijk helpen om voedingsstoffen op te nemen en ongewenste stoffen tegen te houden.

Belangrijke onderdelen zijn:

  • Darmepitheelcellen: cellen die de binnenzijde van de darmwand bekleden.
  • Tight junctions: eiwitverbindingen tussen darmcellen die helpen reguleren welke stoffen tussen de cellen door kunnen bewegen.
  • De slijmlaag: vormt een beschermende laag tussen de darmwand en de darminhoud.
  • Het immuunsysteem: herkent en reageert op mogelijke bedreigingen vanuit de darmomgeving.
  • Het darmmicrobioom: micro-organismen die onder andere betrokken zijn bij de afbraak van voedingsstoffen en de interactie met de darmwand.

 

Een goed functionerende darmbarrière is niet volledig ondoorlaatbaar. Het lichaam moet immers voedingsstoffen, water en andere noodzakelijke bestanddelen kunnen opnemen. De darmbarrière reguleert daarom voortdurend welke stoffen de darmwand kunnen passeren. Wanneer deze regulatie verandert, kan de doorlaatbaarheid van de darmwand toenemen. Dit wordt ook wel verhoogde darmpermeabiliteit genoemd.

Wat gebeurt er wanneer de darmbarrière verstoord raakt?

Bij een verstoring van de darmbarrière kunnen veranderingen ontstaan in de verbindingen tussen darmcellen, de slijmlaag of de lokale immuunactiviteit. Hierdoor kunnen bepaalde stoffen gemakkelijker vanuit de darminhoud in contact komen met het onderliggende darmweefsel en het immuunsysteem. In sommige omstandigheden kunnen ook bacteriële bestanddelen in grotere hoeveelheden de darmbarrière passeren. Een deel van deze stoffen kan vervolgens via de poortader de lever bereiken.

De lever heeft normaal gesproken verschillende afweermechanismen om met dergelijke stoffen om te gaan. Wanneer de blootstelling aan bacteriële bestanddelen toeneemt, kunnen echter immuunreacties worden geactiveerd. Onderzoekers bestuderen verschillende mechanismen die verklaren hoe dit kan bijdragen aan ontstekingsprocessen en veranderingen in de leverfunctie.

1. Verhoogde darmpermeabiliteit
Darmpermeabiliteit beschrijft de mate waarin stoffen de darmwand kunnen passeren. Onder normale omstandigheden wordt dit proces zorgvuldig gereguleerd. Bij bepaalde aandoeningen of verstoringen kan de barrièrefunctie veranderen, waardoor de doorlaatbaarheid toeneemt. In wetenschappelijke literatuur wordt dit ook wel aangeduid als increased intestinal permeability. De populaire term lekkende darm wordt regelmatig gebruikt om dit verschijnsel te beschrijven. Toch is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een aantoonbare verandering in de darmpermeabiliteit en het zogenoemde leaky gut-syndroom. Dit laatste is geen algemeen erkende, zelfstandig vast te stellen medische diagnose. Verhoogde darmpermeabiliteit kan voorkomen bij verschillende aandoeningen en omstandigheden, maar is niet automatisch de oorzaak van klachten of ziekte.
  1. Bacteriële endotoxinen

Een van de stoffen die binnen de darm-lever-as veel aandacht krijgt, is lipopolysacharide (LPS). LPS is een bestanddeel van de buitenmembraan van bepaalde gramnegatieve bacteriën. Deze stof wordt ook wel een endotoxine genoemd. Wanneer bacteriële bestanddelen zoals LPS in contact komen met het immuunsysteem, kunnen zij bepaalde afweerreacties activeren. Bij een verstoring van de darmbarrière kan de blootstelling aan dergelijke stoffen toenemen. Wanneer LPS de lever bereikt, kan het worden herkend door gespecialiseerde immuuncellen. Hierdoor kunnen ontstekingssignalen ontstaan.Dat betekent echter niet dat de aanwezigheid van LPS automatisch leidt tot leverontsteking. De lever is onder normale omstandigheden uitgerust om met kleine hoeveelheden bacteriële bestanddelen om te gaan.

  1. Activatie van immuuncellen in de lever

De lever bevat verschillende typen immuuncellen. Een belangrijke groep wordt gevormd door de zogenoemde Kupffercellen. Dit zijn gespecialiseerde macrofagen die zich in de lever bevinden. Ze helpen onder andere bij het herkennen en opruimen van bacteriële bestanddelen, beschadigde cellen en andere stoffen. Wanneer bepaalde bacteriële stoffen de lever bereiken, kunnen Kupffercellen worden geactiveerd. Daarbij spelen herkenningsreceptoren, waaronder Toll-like receptor 4 (TLR4), een rol.

Activatie van deze signaalroutes kan bijdragen aan de productie van ontstekingsstoffen, zoals:

  • TNF-alfa: een cytokine dat betrokken is bij ontstekingsreacties en de activiteit van immuuncellen.
  • Interleukine-6 (IL-6): een signaalstof die onder andere betrokken is bij immuunregulatie en de aansturing van bepaalde ontstekingsprocessen.
  • Interleukine-1 bèta (IL-1β): een ontstekingsbevorderende signaalstof die een rol speelt bij verschillende afweerreacties.

 

Deze stoffen maken deel uit van het normale afweersysteem. Wanneer ontstekingsprocessen langdurig actief blijven, kunnen zij echter bijdragen aan veranderingen in het leverweefsel.

Hoe kan een verstoorde darmbarrière de lever beïnvloeden?

De relatie tussen darmpermeabiliteit en levergezondheid is complex. Onderzoekers bestuderen verschillende mechanismen waarmee veranderingen in de darmomgeving invloed kunnen uitoefenen op de lever. Vooral de relatie met leververvetting, ontstekingsactiviteit en fibrose krijgt veel aandacht.

  • Ontstekingsprocessen in de lever

Wanneer de lever langdurig wordt blootgesteld aan verhoogde hoeveelheden ontstekingsbevorderende signalen, kan de lokale immuunactiviteit veranderen. Hierdoor kunnen levercellen en immuuncellen elkaar beïnvloeden. Bij bepaalde leveraandoeningen worden verhoogde concentraties ontstekingsstoffen en veranderingen in de activiteit van immuuncellen waargenomen. Onderzoek suggereert dat bacteriële bestanddelen vanuit de darmen aan deze processen kunnen bijdragen. Toch zijn ook andere factoren belangrijk, waaronder alcoholgebruik, stofwisselingsproblemen, medicatie en bestaande leveraandoeningen.

  • Veranderingen in de vetstofwisseling

De lever speelt een centrale rol bij de verwerking en opslag van vetten. Wanneer de balans tussen vetaanvoer, vetaanmaak, vetverbranding en vetafvoer verandert, kan vet zich ophopen in levercellen. Dit wordt leververvetting genoemd. Ontstekingsstoffen en bacteriële stofwisselingsproducten kunnen invloed uitoefenen op bepaalde signaalroutes die betrokken zijn bij de vetstofwisseling. Daarom wordt onderzocht of veranderingen in de darmbarrière en het darmmicrobioom kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van leververvetting. Dit is echter slechts één onderdeel van een groter geheel. Ook insulineresistentie, voeding, genetische aanleg en de hoeveelheid buikvet spelen een belangrijke rol.

  • Leverfibrose

Wanneer leverweefsel langdurig beschadigd raakt, kan littekenvorming ontstaan. Dit wordt leverfibrose genoemd. Bij dit proces zijn onder andere zogenoemde hepatische stellaatcellen betrokken. Deze cellen kunnen bij aanhoudende beschadiging worden geactiveerd en bijdragen aan de vorming van bindweefsel. In experimenteel onderzoek kunnen ontstekingssignalen, waaronder signalen afkomstig van bacteriële bestanddelen, bijdragen aan de activatie van deze cellen. Hierdoor wordt de darm-lever-as ook onderzocht in relatie tot het ontstaan en de verergering van leverfibrose. Dat betekent niet dat verhoogde darmpermeabiliteit op zichzelf voldoende is om leverfibrose te veroorzaken.

Wat is de relatie tussen darmflora en leververvetting?

Leververvetting ontstaat wanneer zich te veel vet ophoopt in levercellen. Een veelvoorkomende vorm is metabool geassocieerde steatotische leverziekte, afgekort MASLD. Deze aandoening wordt onder andere in verband gebracht met overgewicht, insulineresistentie en andere metabole risicofactoren. Bij een deel van de mensen kan daarnaast ontsteking en levercelbeschadiging ontstaan. Dit wordt metabool geassocieerde steatohepatitis genoemd, afgekort MASH. Onderzoekers bestuderen de mogelijke rol van het darmmicrobioom bij deze processen. Bij mensen met MASLD worden in sommige onderzoeken verschillen gevonden in de samenstelling van de darmmicrobiota ten opzichte van mensen zonder leververvetting. Daarnaast kunnen veranderingen optreden in de productie en verwerking van microbiële stofwisselingsproducten.

Mogelijke mechanismen zijn onder andere:

  • Veranderingen in de productie van korteketenvetzuren;
  • Een gewijzigde omzetting van galzuren;
  • Veranderingen in de darmbarrièrefunctie;
  • Een verhoogde blootstelling aan bacteriële bestanddelen;
  • Veranderingen in ontstekings- en stofwisselingsprocessen.

 

Hoewel deze mechanismen biologisch aannemelijk zijn, kan niet worden geconcludeerd dat een bepaalde samenstelling van het darmmicrobioom rechtstreeks leververvetting veroorzaakt.Bij MASLD spelen meerdere factoren een rol en verschilt de betekenis van het microbioom per persoon.

Welke rol spelen darmbacteriën bij de levergezondheid?

Het darmmicrobioom bestaat uit een grote verzameling micro-organismen die onder andere betrokken zijn bij de spijsvertering, stofwisseling en immuunregulatie. Darmbacteriën produceren verschillende stoffen die via de darm-lever-as invloed kunnen hebben op processen in de lever. Daarbij wordt onder andere gekeken naar korteketenvetzuren en galzuren.

  • Korteketenvetzuren

Wanneer bepaalde darmbacteriën voedingsvezels fermenteren, ontstaan korteketenvetzuren. De drie belangrijkste zijn acetaat, propionaat en butyraat.

Deze stoffen hebben verschillende functies:

  • Acetaat: kan worden gebruikt als energiebron en als bouwstof binnen verschillende stofwisselingsprocessen.
  • Propionaat: wordt onder andere door de lever verwerkt en is betrokken bij verschillende metabole processen.
  • Butyraat: vormt een belangrijke energiebron voor cellen van de dikke darm en ondersteunt verschillende functies van het darmepitheel.

 

Vooral butyraat krijgt veel aandacht vanwege zijn rol bij de darmbarrière. Onderzoekers bestuderen hoe korteketenvetzuren invloed kunnen uitoefenen op de regulatie van ontstekingsprocessen en de stofwisseling. Sommige effecten zijn aangetoond in laboratorium- en dieronderzoek. De precieze betekenis voor het ontstaan en verloop van leveraandoeningen bij mensen wordt nog onderzocht.

  • Galzuren en het darmmicrobioom

Galzuren worden door de lever geproduceerd uit cholesterol en via de gal aan de darm afgegeven. Ze spelen een belangrijke rol bij de vertering en opname van vetten. Na hun werking in de darm wordt een groot deel opnieuw opgenomen en via de poortader teruggevoerd naar de lever. Dit wordt de enterohepatische kringloop genoemd. Darmbacteriën kunnen galzuren omzetten in andere vormen. Deze galzuren functioneren niet alleen bij de vetvertering, maar kunnen ook als signaalstoffen werken.

Via receptoren zoals FXR en TGR5 zijn galzuren betrokken bij onder andere:

  • De regulatie van de galzuurstofwisseling;
  • De verwerking van vetten en glucose;
  • Bepaalde ontstekingsprocessen;
  • De communicatie tussen de darmen en lever.

 

Veranderingen in het darmmicrobioom kunnen samengaan met veranderingen in de omzetting van galzuren. Andersom beïnvloedt de samenstelling van galzuren ook welke bacteriën zich in de darmomgeving kunnen handhaven. Dit laat zien dat de communicatie tussen de darmen en lever in twee richtingen verloopt.

Kun je een verstoorde darmbarrière of leverfunctie voelen?

Een verstoorde darmbarrièrefunctie veroorzaakt niet noodzakelijk herkenbare klachten. Ook leveraandoeningen kunnen lange tijd aanwezig zijn zonder duidelijke symptomen.

Sommige mensen ervaren bijvoorbeeld:

  • Vermoeidheid;
  • Een verminderd energieniveau;
  • Buikklachten;
  • Een opgeblazen gevoel;
  • Veranderingen in de stoelgang;
  • Misselijkheid of een verminderde eetlust.

 

Deze klachten zijn echter niet specifiek voor een verstoorde darmbarrière of leveraandoening. Ze kunnen verschillende oorzaken hebben. Ook betekent de aanwezigheid van darmklachten niet automatisch dat er sprake is van een verhoogde darmpermeabiliteit. Andersom kunnen mensen met leververvetting of afwijkende leverwaarden weinig tot geen klachten ervaren. Daarom is het belangrijk om symptomen niet zelfstandig te gebruiken om conclusies te trekken over de gezondheid van de lever of darmbarrière. Wanneer er aanleiding is om de leverfunctie te beoordelen, kan bloedonderzoek aanvullende informatie geven.

Welke leverwaarden kunnen worden gemeten?

Met bloedonderzoek kunnen verschillende biomarkers worden bepaald die informatie geven over levercelbeschadiging, galwegproblemen en bepaalde functies van de lever.Deze waarden meten niet allemaal hetzelfde. Sommige enzymen kunnen stijgen bij beschadiging van levercellen, terwijl andere markers informatie geven over de galwegen of de verwerking van bepaalde stoffen.

  1. ALAT (alanineaminotransferase)

ALAT is een enzym dat vooral voorkomt in levercellen. Wanneer levercellen beschadigd raken, kan ALAT vrijkomen in het bloed. Een verhoogde ALAT-waarde kan onder andere voorkomen bij:

  • Leververvetting;
  • Virale hepatitis;
  • Geneesmiddelgerelateerde leverschade;
  • Bepaalde andere leveraandoeningen.

ALAT is een veelgebruikte marker bij de beoordeling van levercelbeschadiging. Een verhoogde waarde geeft echter niet rechtstreeks aan waardoor de beschadiging ontstaat. Ook kunnen mensen met leververvetting normale ALAT-waarden hebben.

  1. ASAT (aspartaataminotransferase)

ASAT is een enzym dat voorkomt in verschillende lichaamsweefsels, waaronder de lever, spieren en het hart. Een verhoogde ASAT-waarde kan wijzen op beschadiging van bepaalde cellen. Omdat ASAT ook buiten de lever voorkomt, is deze marker minder leverspecifiek dan ALAT. Zo kan intensieve lichamelijke inspanning bijdragen aan een tijdelijke stijging. ASAT wordt daarom vaak samen met andere leverwaarden beoordeeld.

  1. Gamma-GT (GGT)

Gamma-GT is een enzym dat onder andere betrokken is bij de stofwisseling van glutathion. Het komt in verschillende weefsels voor, maar wordt in bloedonderzoek vooral gebruikt als marker bij lever- en galwegaandoeningen. Een verhoogde GGT-waarde kan onder andere voorkomen bij:

  • Overmatig alcoholgebruik;
  • Leververvetting;
  • Galwegproblemen;
  • Bepaalde geneesmiddelen;
  • Andere leveraandoeningen.

 

GGT is gevoelig voor verschillende invloeden en daarom niet specifiek voor één aandoening. Een verhoogde GGT-waarde betekent ook niet automatisch dat de oorzaak bij de darmen ligt.

  1. Alkalische fosfatase (AF)

Alkalische fosfatase is een enzym dat onder andere voorkomt in de lever, galwegen en botten. Een verhoogde waarde kan passen bij bepaalde galwegproblemen, maar ook bij aandoeningen of normale processen buiten de lever. Daarom wordt AF vaak samen met andere bloedwaarden, waaronder GGT, beoordeeld.

  1. Bilirubine
Bilirubine is een afbraakproduct dat ontstaat bij de verwerking van hemoglobine uit rode bloedcellen. De speelt een belangrijke rol bij de verwerking en uitscheiding van bilirubine. Een verhoogde bilirubinewaarde kan onder andere samenhangen met:
  • Een verhoogde afbraak van rode bloedcellen;
  • Veranderingen in de verwerking van bilirubine;
  • Levercelbeschadiging;
  • Problemen met de galafvoer.

 

Bilirubine moet altijd in samenhang met andere waarden en de persoonlijke situatie worden geïnterpreteerd.

Wat is het verschil tussen deze leverwaarden?

Hoewel ALAT, ASAT, GGT, AF en bilirubine allemaal relevant zijn bij het beoordelen van de lever, geven ze verschillende soorten informatie. ALAT en ASAT worden vooral gebruikt als markers voor mogelijke celbeschadiging. GGT en AF kunnen informatie geven over processen die samenhangen met de galwegen en bepaalde leveraandoeningen.

Bilirubine geeft informatie over de verwerking en uitscheiding van een afbraakproduct van hemoglobine. Geen van deze waarden kan zelfstandig vaststellen of sprake is van leververvetting, leverfibrose of een verstoorde darm-lever-as. Ook kan een normale uitslag leverziekte niet volledig uitsluiten. Wanneer er een medische aanleiding bestaat om leververvetting of leverfibrose te onderzoeken, kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn. Bijvoorbeeld een echografie, een berekende fibrosescore zoals FIB-4 of een meting van de leverstijfheid met elastografie.

Welke invloed heeft voeding op de darmbarrière en levergezondheid?

Voeding speelt een belangrijke rol bij zowel de darmgezondheid als de stofwisseling van de lever. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende plantaardige voedingsmiddelen, voedingsvezels en overwegend onverzadigde vetten wordt in onderzoek in verband gebracht met gunstige metabole gezondheidsuitkomsten. Daarnaast kan voeding invloed hebben op de samenstelling en activiteit van het darmmicrobioom.

Voedingsvezels

Voedingsvezels komen onder andere voor in:

  • Volkoren graanproducten;
  • Groenten;
  • Fruit;
  • Peulvruchten;
  • Noten;
  • Zaden.

 

Verschillende voedingsvezels kunnen door darmbacteriën worden gefermenteerd. Hierbij ontstaan onder andere korteketenvetzuren, zoals butyraat. Deze stoffen zijn betrokken bij verschillende processen die belangrijk zijn voor de darmgezondheid. Daarnaast kunnen vezelrijke voedingsmiddelen bijdragen aan verzadiging en een gunstige gewichtsregulatie. Dat is relevant omdat overgewicht en insulineresistentie belangrijke risicofactoren zijn voor metabool geassocieerde leververvetting.

Gezonde vetten

De samenstelling van voedingsvetten kan invloed hebben op de metabole gezondheid. Onverzadigde vetten komen onder andere voor in olijfolie, noten, zaden, avocado en vis. Vooral de omega-3-vetzuren EPA en DHA worden onderzocht vanwege hun betrokkenheid bij verschillende processen in de vetstofwisseling en ontstekingsregulatie. Een voedingspatroon waarin verzadigde vetten gedeeltelijk worden vervangen door onverzadigde vetten kan gunstig zijn voor de algemene metabole gezondheid. Dit betekent niet dat omega-3-supplementen bestaande leververvetting zelfstandig kunnen behandelen.

Minder suikerhoudende dranken en energierijke voeding

Een langdurig voedingspatroon met een hoge energie-inname kan bijdragen aan gewichtstoename en veranderingen in de leverstofwisseling. Vooral een hoge consumptie van suikerhoudende dranken kan ongunstig zijn voor de metabole gezondheid.

Ook een voedingspatroon met veel energierijke, sterk bewerkte producten kan het moeilijker maken om de energiebalans te reguleren. Het gaat daarbij niet om één afzonderlijk voedingsmiddel, maar vooral om het totale voedingspatroon.

Gevarieerde plantaardige voeding

Een voedingspatroon met verschillende soorten groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten levert uiteenlopende vezels en andere voedingsbestanddelen. Dit ondersteunt de beschikbaarheid van voedingsstoffen voor verschillende darmbacteriën. Een gevarieerd plantaardig voedingspatroon wordt daarom regelmatig in verband gebracht met gunstige eigenschappen van het darmmicrobioom.

Welke andere leefstijlfactoren beïnvloeden de darm- en levergezondheid?

Naast voeding zijn er verschillende andere factoren die invloed kunnen hebben op de gezondheid van de darmen en lever.

Alcohol: overmatig alcoholgebruik kan rechtstreeks schadelijk zijn voor levercellen en kan daarnaast veranderingen veroorzaken in de darmbarrière en het darmmicrobioom. Bij een bestaande leveraandoening kan het nodig zijn om alcohol volledig te vermijden.

Lichamelijke activiteit: regelmatig bewegen ondersteunt de insulinegevoeligheid, vetstofwisseling en gewichtsregulatie. Dit is vooral relevant bij metabool geassocieerde leververvetting.

Slaap: onvoldoende slaap en een verstoord dag-nachtritme worden in onderzoek geassocieerd met veranderingen in de stofwisseling en metabole gezondheid.

Stress: langdurige stress kan invloed hebben op het eetgedrag, de slaap en bepaalde processen in het maag-darmkanaal. De relatie met de darmbarrière is complex en verschilt per persoon.

Gewichtsregulatie: bij mensen met overgewicht en leververvetting kan een duurzame vermindering van overtollig lichaamsvet bijdragen aan verbetering van de levergezondheid.

Medicijngebruik: sommige geneesmiddelen kunnen invloed hebben op leverwaarden of de darmomgeving. Medicatie moet daarom altijd worden meegenomen bij de beoordeling van afwijkende onderzoeksresultaten.

Een gezonde leefstijl ondersteunt daarmee meerdere processen die belangrijk zijn voor zowel de darmfunctie als de leverstofwisseling.

Wat kan ontlastingsonderzoek vertellen over de darm-lever-as?

Omdat de darm-lever-as nauw verbonden is met het darmmicrobioom, de darmbarrière en het immuunsysteem, kunnen bepaalde ontlastingsonderzoeken aanvullende informatie geven over de darmgezondheid. Met ontlastingsonderzoek kunnen verschillende aspecten worden onderzocht.

De samenstelling van het darmmicrobioom

Met een microbioomanalyse kan worden onderzocht welke bacteriële groepen aanwezig zijn in de ontlasting. Hierbij kan onder andere worden gekeken naar bacteriële diversiteit en de relatieve aanwezigheid van bepaalde bacteriën. Dit is interessant omdat darmbacteriën betrokken zijn bij de fermentatie van vezels en de omzetting van verschillende stofwisselingsproducten. Het is echter nog niet mogelijk om op basis van één microbioomprofiel betrouwbaar vast te stellen of iemand een verhoogd risico heeft op leververvetting of leverontsteking.

Ontstekingsmarkers in de darmen

Bepaalde ontstekingsmarkers in de ontlasting kunnen informatie geven over ontstekingsprocessen in het maag-darmkanaal. Een voorbeeld hiervan is calprotectine. Deze marker kan verhoogd zijn wanneer er ontstekingsactiviteit aanwezig is in de darm. Een verhoogde calprotectinewaarde betekent echter niet automatisch dat de lever wordt beïnvloed. Ook kan calprotectine niet rechtstreeks meten of bacteriële bestanddelen vanuit de darmen de lever bereiken.

De darm- en bloedonderzoeken van Perfect Lab

Perfect Lab biedt verschillende onderzoeken waarmee specifieke aspecten van de darmgezondheid en leverfunctie in kaart kunnen worden gebracht. Omdat de darm-lever-as verschillende biologische processen omvat, beantwoorden deze onderzoeken elk een andere vraag.

Darm Health Check: spijsvertering, darmflora en immuunactiviteit

De Darm Health Check richt zich op verschillende aspecten van de darmgezondheid.Het onderzoek omvat standaard 16 darmwaarden en kan, afhankelijk van de persoonlijke situatie, worden uitgebreid met aanvullende bepalingen. Voor de processen die betrokken zijn bij de darm-lever-as zijn onder andere de volgende markers interessant:

  • Calprotectine: geeft informatie over ontstekingsactiviteit in de darmen.
  • Secretorisch IgA: een antistof die een rol speelt bij de afweer op het darmslijmvlies.
  • β-Defensine 2: een antimicrobieel eiwit dat onderdeel is van de aangeboren afweer.
  • Microbiële balans: geeft informatie over bepaalde micro-organismen in de darmomgeving.
  • Verteringsmarkers: geven aanvullende informatie over verschillende aspecten van de verwerking van voedingsstoffen.

Deze markers zijn interessant omdat het immuunsysteem, de darmomgeving en de vertering onderdeel zijn van processen die betrokken kunnen zijn bij de darm-lever-as.De afzonderlijke waarden kunnen echter niet vaststellen of de darmbarrière verhoogd doorlaatbaar is of dat de lever hierdoor schade ondervindt.

Microbioom Health Check: de samenstelling van de darmbacteriën

De Microbioom Health Check richt zich uitgebreider op de samenstelling van de bacteriële darmmicrobiota. Bij dit onderzoek wordt gebruikgemaakt van 16S-rRNA-gensequentieanalyse, waarbij bacterieel DNA uit de ontlasting wordt onderzocht.

Het onderzoek geeft onder andere inzicht in:

  • De bacteriële diversiteit;
  • De relatieve aanwezigheid van verschillende bacteriegroepen;
  • Specifieke bacteriesoorten en -geslachten;
  • Bacteriën die worden geassocieerd met de productie van korteketenvetzuren;
  • Bacteriegroepen die betrokken zijn bij bepaalde stofwisselingsprocessen;
  • Het persoonlijke microbioomprofiel.

 

Dit is relevant omdat darmbacteriën een rol spelen bij de productie van stoffen die via de darm-lever-as invloed kunnen hebben op de leveromgeving. Een 16S-analyse meet echter niet rechtstreeks de productie van deze stoffen. Ook kan het onderzoek geen leververvetting, leverontsteking of een verstoorde darmbarrière diagnosticeren.

Bloed Health Check: leverwaarden en metabole gezondheid

De Bloed Health Check richt zich op verschillende gezondheidsmarkers in het bloed. Het onderzoek bevat onder andere bepalingen voor de leverfunctie, glucosehuishouding, cholesterol en ontstekingsactiviteit. Voor de beoordeling van levergerelateerde processen zijn onder andere de volgende waarden relevant:

  • ALAT: een marker die kan stijgen bij levercelbeschadiging.
  • ASAT: een enzym dat onder andere voorkomt in de lever en spieren.
  • Gamma-GT: een enzym dat kan veranderen bij verschillende lever- en galwegaandoeningen.
  • Alkalische fosfatase: kan aanvullende informatie geven over onder andere galweggerelateerde processen.
  • Bilirubine: geeft informatie over de verwerking van een afbraakproduct van hemoglobine (aanvullende bepaling).

 

Daarnaast kunnen bloedwaarden zoals glucose, HbA1c, cholesterol en triglyceriden aanvullende informatie geven over de metabole gezondheid. Dit is relevant omdat stofwisselingsproblemen, zoals insulineresistentie en een ongunstig lipidenprofiel, kunnen samenhangen met leververvetting. De bloedwaarden moeten altijd in samenhang met de persoonlijke situatie worden beoordeeld. Een afwijkende leverwaarde betekent niet automatisch dat de darmbarrière verstoord is.

Welk onderzoek past bij jouw situatie?

Wil je vooral inzicht krijgen in je leverwaarden en de algemene metabole gezondheid? Dan kan de Bloed Health Check een geschikt uitgangspunt zijn. Wanneer je daarnaast vragen hebt over je spijsvertering, darmflora of ontstekingsmarkers in de darmen, kan de Darm Health Check aanvullende informatie geven. Wil je de bacteriële samenstelling van het darmmicrobioom uitgebreider laten onderzoeken? Dan kan de Microbioom Health Check interessant zijn. De verschillende onderzoeken kunnen elkaar aanvullen, maar leveren geen directe meting van de volledige darm-lever-as op. Ook is er momenteel onvoldoende bewijs om een ontlastingsonderzoek standaard te gebruiken bij de diagnostiek van leververvetting of verhoogde leverwaarden. Bij afwijkende leverwaarden of een vermoeden van leverziekte blijft medische beoordeling belangrijk. De gezondheidsadviseurs van Perfect Lab kunnen je helpen om de verschillende onderzoeksmogelijkheden te begrijpen en te bespreken welke bepalingen aansluiten bij jouw persoonlijke situatie.

Plan hier een gratis consult.

Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?

Afwijkende leverwaarden kunnen verschillende oorzaken hebben. Hoewel de darm-lever-as een belangrijk wetenschappelijk onderzoeksgebied is, betekent een verhoogde leverwaarde niet automatisch dat de darmbarrière verstoord is. Wanneer leverwaarden duidelijk verhoogd zijn of bij herhaling afwijkend blijven, is het verstandig om deze met de huisarts te bespreken.

Dat geldt zeker wanneer je daarnaast last hebt van aanhoudende vermoeidheid, onverklaarde buikklachten of andere lichamelijke symptomen. Bij geelzucht, donkergekleurde urine, lichtgekleurde ontlasting of andere tekenen die op een lever- of galwegaandoening kunnen wijzen, is tijdige medische beoordeling belangrijk. Ook bij risicofactoren zoals diabetes type 2, overgewicht met aanvullende metabole afwijkingen of overmatig alcoholgebruik kan nader onderzoek naar de lever nodig zijn. Bij bepaalde leveraandoeningen zijn aanvullende onderzoeken, zoals beeldvorming of fibrosebeoordeling, noodzakelijk. Bloed- en ontlastingsonderzoek kunnen aanvullende informatie geven, maar vervangen geen medische diagnose of behandeling.

Conclusie

De darmen en lever staan voortdurend met elkaar in verbinding via de darm-lever-as. Via de poortader bereiken voedingsstoffen, microbiële stofwisselingsproducten en andere stoffen vanuit het maag-darmkanaal de lever. De darmbarrière speelt hierbij een belangrijke rol doordat zij helpt reguleren welke stoffen vanuit de darminhoud worden opgenomen. Wanneer de darmbarrière verstoord raakt, kan de blootstelling aan bepaalde bacteriële bestanddelen toenemen. Deze stoffen kunnen immuunreacties in de lever beïnvloeden en worden onderzocht vanwege hun mogelijke rol bij ontstekingsprocessen, leververvetting en leverfibrose. Toch is de relatie complex en betekent een verhoogde darmpermeabiliteit niet automatisch dat er sprake is van leverbeschadiging.

Met de Darm Health Check en Microbioom Health Check van Perfect Lab kunnen verschillende aspecten van de darmgezondheid en bacteriële samenstelling worden onderzocht. De Bloed Health Check geeft daarnaast inzicht in leverwaarden en andere relevante gezondheidsmarkers.

Een gevarieerd voedingspatroon, voldoende voedingsvezels, regelmatige beweging, beperkt alcoholgebruik en een gezonde metabole balans zijn belangrijke onderdelen van het ondersteunen van de darm- en levergezondheid. Door de gezondheid van de darmen en lever in samenhang te bekijken, ontstaat een breder beeld van de processen die betrokken zijn bij de stofwisseling en het immuunsysteem.

Veelgestelde vragen over de darm-lever-as en darmbarrière

Wat is de darm-lever-as?

De darm-lever-as is de tweerichtingsverbinding tussen het maag-darmkanaal en de lever. Via onder andere de poortader, galzuren, het immuunsysteem en microbiële stofwisselingsproducten wisselen beide organen voortdurend signalen en stoffen uit.

Wat gebeurt er wanneer de darmbarrière verstoord raakt?

Bij een verstoorde darmbarrière kunnen bepaalde stoffen gemakkelijker de darmwand passeren. Hierdoor kan de blootstelling van het immuunsysteem aan bacteriële bestanddelen toenemen. Sommige stoffen kunnen via de poortader de lever bereiken en bijdragen aan bepaalde ontstekingsreacties.

Kan een lekkende darm leverproblemen veroorzaken?

Verhoogde darmpermeabiliteit wordt onderzocht als mogelijke factor bij verschillende leveraandoeningen. Vooral de relatie met leververvetting en ontstekingsprocessen krijgt veel aandacht. Het is echter niet bewezen dat een zogenoemde lekkende darm op zichzelf leverproblemen veroorzaakt.

Kan een verstoorde darmflora bijdragen aan leververvetting?

Onderzoek laat zien dat mensen met leververvetting soms een andere samenstelling van het darmmicrobioom hebben. Darmbacteriën kunnen invloed uitoefenen op de productie van stofwisselingsproducten en de omzetting van galzuren. Een direct oorzakelijk verband is echter niet voor alle gevonden veranderingen aangetoond.

Wat zijn endotoxinen en waarom zijn ze relevant voor de lever?

Endotoxinen, zoals lipopolysacharide (LPS), zijn bestanddelen van bepaalde gramnegatieve bacteriën. Wanneer deze stoffen de lever bereiken, kunnen ze door immuuncellen worden herkend en ontstekingssignalen activeren. De lever beschikt normaal gesproken over mechanismen om met dergelijke stoffen om te gaan.

Welke leverwaarden kunnen wijzen op leverproblemen?

ALAT, ASAT, GGT, alkalische fosfatase en bilirubine zijn veelgebruikte bloedwaarden bij de beoordeling van de lever. Afwijkingen kunnen verschillende oorzaken hebben en moeten altijd in samenhang met andere gezondheidsgegevens worden beoordeeld.

Kun je leververvetting hebben met normale leverwaarden?

Ja. Bij leververvetting kunnen ALAT, ASAT en andere leverwaarden binnen de referentiegrenzen liggen. Wanneer er risicofactoren aanwezig zijn, kan aanvullend medisch onderzoek nodig zijn.

Welke voeding ondersteunt de darmbarrière en lever?

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende voedingsvezels, groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten en onverzadigde vetten ondersteunt verschillende processen die belangrijk zijn voor de darm- en metabole gezondheid. Ook het beperken van alcohol en suikerhoudende dranken kan relevant zijn.

Hoe weet je of je darmbarrière verstoord is?

Een verstoorde darmbarrière veroorzaakt niet noodzakelijk specifieke klachten. Er bestaan onderzoeksmethoden om darmpermeabiliteit te bestuderen, maar veel commercieel beschikbare markers, waaronder bepaalde zonulinetesten, hebben belangrijke beperkingen. Een enkele ontlastingswaarde kan de werking van de darmbarrière niet betrouwbaar vaststellen.

Kunnen verhoogde leverwaarden door je darmen komen?

De darmen kunnen via verschillende biologische processen invloed hebben op de lever. Toch bestaan er veel mogelijke oorzaken voor verhoogde leverwaarden, waaronder leververvetting, alcoholgebruik, medicatie en infecties. Een verstoorde darmbarrière kan niet op basis van leverwaarden als oorzaak worden aangewezen.

Welk onderzoek biedt Perfect Lab aan voor de darm- en levergezondheid?

Perfect Lab biedt de Bloed Health Check, Darm Health Check en Microbioom Health Check aan. De Bloed Health Check geeft inzicht in onder andere leverwaarden, terwijl de darmonderzoeken verschillende aspecten van de spijsvertering, immuunactiviteit en bacteriële darmflora in kaart brengen. Geen van deze onderzoeken kan zelfstandig een leveraandoening of een verstoorde darm-lever-as diagnosticeren.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen medisch advies. Heb je ernstige, plotselinge of aanhoudende klachten, of twijfel je over je gezondheid? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts.

De bloed- en ontlastingsonderzoeken van Perfect Lab geven inzicht in specifieke gezondheidswaarden, maar stellen geen diagnose. Darm- en leverwaarden moeten altijd in samenhang met andere onderzoeksresultaten en persoonlijke omstandigheden worden beoordeeld.

Bronnen

The Gut–Liver Axis in Liver Disease: Molecular Mechanisms and Therapeutic Targets. (2025). MedComm. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12606024/

The relevance of intestinal barrier dysfunction, antimicrobial proteins and bacterial endotoxin in metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. (2024). European Journal of Clinical Investigation. https://doi.org/10.1111/eci.14224

EASL, EASD & EASO. (2024). EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). Journal of Hepatology. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38851997/

Crosstalk along the gut–liver axis in liver disease: Clinical and mechanistic aspects. (2026). Journal of Hepatology. https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278%2826%2902986-7/fulltext

Surrogate Markers of Intestinal Permeability, Bacterial Translocation and Gut–Vascular Barrier Damage Across Stages of Cirrhosis. (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12047066/

Perfect Lab. (z.d.). Bloed Health Check. https://www.perfectlab.nl/product/bloed-health-check

Perfect Lab. (z.d.). Darm Health Check. https://www.perfectlab.nl/product/darm-health-check

Perfect Lab. (z.d.). Microbioom Health Check. https://www.perfectlab.nl/product/microbioom-health-check

Doe de vitamine check

Weet wat je lichaam echt nodig heeft, doe nu de vitamine check en leer meer over wat er bij jouw leefstijl past. Meten is weten en voorkomen is beter dan genezen.

Telefonisch consult + supplement advies

Gespreid betalen

Betaal automatisch in 3 renteloze delen.

  • Voeg artikel(en) toe aan je winkelwagen.
  • Ga naar de kassa en kies ‘Betaal in 3 delen’ als betaalmethode.
  • Voer je rekeningnummer of je debitcard- of creditcardgegevens in
  • Betaal in 3 delen. De eerste betaling wordt afgeschreven zodra je bestelling is verwerkt en de resterende 2 worden iedere 30 dagen automatisch afgeschreven.
  • Gebruik de Klarna-app of ga naar Klarna.nl om je betaling af te ronden