Creatinine en eGFR: wat zeggen deze waarden over je nierfunctie?

Bij een bloedonderzoek worden verschillende markers gebruikt om inzicht te krijgen in de gezondheid van de nieren. Twee belangrijke waarden hierbij zijn creatinine en de eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate). Hoewel deze waarden vaak samen worden beoordeeld, geven ze ieder andere informatie over hoe goed de nieren functioneren.

De nieren hebben een belangrijke filterfunctie in het lichaam. Ze verwijderen afvalstoffen uit het bloed, reguleren de vocht- en mineralenbalans en spelen een rol bij processen zoals bloeddrukregulatie en de aanmaak van rode bloedcellen.

Wanneer de nierfunctie geleidelijk afneemt, ontstaan niet altijd direct klachten. Daarom kunnen bloedwaarden zoals creatinine en eGFR helpen om veranderingen in de nierfunctie vroegtijdig zichtbaar te maken.

Een nierfunctietest stelt geen diagnose op zichzelf. De uitslag moet altijd worden beoordeeld in samenhang met andere factoren, zoals leeftijd, spiermassa, medicatie, leefstijl, medische voorgeschiedenis en aanvullende onderzoeken.

In het kort

• Creatinine is een afvalstof die ontstaat uit de normale spierstofwisseling en via de nieren wordt uitgescheiden.
• eGFR is een berekende waarde die een schatting geeft van hoeveel bloed de nieren per minuut kunnen filteren.
• Creatinine en eGFR worden samen beoordeeld omdat één waarde niet altijd het volledige beeld geeft.
• Leeftijd, spiermassa, voeding, vochtinname en supplementgebruik kunnen invloed hebben op de uitslag.
• Een afwijkende waarde betekent niet automatisch dat sprake is van een nierziekte.
• Aanvullend onderzoek kan nodig zijn om de betekenis van een afwijkende uitslag beter te beoordelen.

Wat doen de nieren?

De nieren spelen een belangrijke rol bij het filteren van het bloed. Dagelijks verwijderen zij afvalstoffen en overtollige stoffen via de urine. Daarnaast helpen de nieren bij:

• het reguleren van de vocht- en mineralenbalans;
• het ondersteunen van de bloeddrukregulatie;
• de aanmaak van het hormoon erytropoëtine, dat betrokken is bij de productie van rode bloedcellen;
• het activeren van vitamine D.

Wanneer de nierfunctie vermindert, kunnen afvalstoffen zich langzaam ophopen in het bloed. Dit proces verloopt vaak lange tijd zonder duidelijke klachten. Daarom kunnen bloedwaarden zoals creatinine en eGFR helpen om veranderingen vroegtijdig zichtbaar te maken.

Wat is creatinine?

Creatinine is een afvalstof die ontstaat tijdens de normale afbraak van creatinefosfaat in de spieren. Creatinefosfaat speelt een rol bij de energievoorziening van spiercellen.

De hoeveelheid creatinine die het lichaam produceert hangt daarom onder andere samen met de hoeveelheid spiermassa. Na productie wordt creatinine via het bloed naar de nieren vervoerd. De nieren filteren creatinine uit het bloed, waarna het via de urine wordt uitgescheiden.

Wanneer de nierfunctie vermindert, kan creatinine minder efficiënt worden verwijderd. Hierdoor kan de concentratie creatinine in het bloed toenemen.

Hoewel creatinine een belangrijke marker is voor de nierfunctie, moet de waarde altijd in context worden bekeken.

Factoren die creatinine kunnen beïnvloeden:

• Spiermassa: meer spiermassa kan zorgen voor een hogere creatininewaarde
• Leeftijd: naarmate men ouder wordt, kan de nierfunctie veranderen
• Voeding: een grote hoeveelheid vlees kan tijdelijk invloed hebben
• Intensieve training: spierafbraak kan creatinine tijdelijk verhogen
• Creatinesupplementen
• Vochtstatus: uitdroging kan de concentratie verhogen

Wat is de eGFR?

Omdat creatinine alleen niet altijd voldoende informatie geeft, wordt vaak ook de eGFR berekend.

eGFR staat voor estimated Glomerular Filtration Rate. Deze waarde geeft een schatting van hoeveel bloed de nieren per minuut kunnen filteren.

De berekening is gebaseerd op onder andere:

• creatininewaarde;
• leeftijd;
• geslacht.

De eGFR geeft hierdoor een aanvullende inschatting van de filtratiecapaciteit van de nieren.

*Een lagere eGFR betekent niet automatisch dat sprake is van een nierziekte. De waarde moet altijd worden beoordeeld samen met andere bevindingen.

Waarom worden creatinine en eGFR samen beoordeeld?

Creatinine en eGFR vullen elkaar aan.

Creatinine geeft informatie over de hoeveelheid afvalstof in het bloed, terwijl eGFR een berekende inschatting geeft van de filtratiecapaciteit van de nieren.

Een creatininewaarde kan beïnvloed worden door factoren zoals spiermassa of voeding. Hierdoor kan iemand een hogere creatininewaarde hebben zonder dat sprake is van een verminderde nierfunctie.

Andersom kan een creatininewaarde nog binnen de referentiewaarden vallen terwijl de eGFR al veranderingen laat zien.

Door beide waarden samen te bekijken ontstaat daarom een completer beeld van de nierfunctie.

Waardoor kunnen creatinine en eGFR veranderen?

Verschillende factoren kunnen invloed hebben op de uitslag.

Leeftijd

De nierfunctie neemt gemiddeld geleidelijk af met het ouder worden. Een lagere eGFR hoeft daarom niet altijd afwijkend te zijn.

Spiermassa

Een hogere spiermassa kan zorgen voor een hogere creatininewaarde zonder dat de nierfunctie verminderd is.

Voeding

Een eiwitrijke maaltijd of veel vlees eten vlak voor een bloedafname kan creatinine tijdelijk verhogen.

Vochtinname

Bij uitdroging kan creatinine stijgen en eGFR tijdelijk lager uitvallen.

Medicatie

Bepaalde medicijnen kunnen invloed hebben op de nierfunctie, waaronder sommige pijnstillers, bloeddrukmedicatie en bepaalde antibiotica.

Aandoeningen

Het risico op een verminderde nierfunctie is hoger bij onder andere:

• diabetes;
• hoge bloeddruk;
• hart- en vaatziekten;
• bepaalde auto-immuunziekten;
• erfelijke nierziekten.

Wanneer is aanvullend onderzoek nodig?

Een afwijkende waarde betekent niet automatisch dat sprake is van nierschade.

Een arts kan aanvullend onderzoek inzetten, zoals:

• herhaling van het bloedonderzoek;
• urineonderzoek naar albumine of eiwit;
• bloeddrukmeting;
• aanvullende bloedonderzoeken;
• beeldvorming van de nieren.

Vooral een langdurig verlaagde eGFR in combinatie met albumineverlies in de urine kan wijzen op chronische nierschade.

Wat kun je zelf doen om je nieren gezond te houden?

Een gezonde leefstijl ondersteunt het behoud van een normale nierfunctie.

Belangrijke aandachtspunten:

• voldoende bewegen;
• een gezond gewicht behouden;
• voldoende drinken;
• niet roken;
• een gezonde bloeddruk behouden;
• bloedsuiker goed reguleren bij diabetes;
• voorzichtig omgaan met langdurig gebruik van pijnstillers.

Conclusie

Creatinine en eGFR zijn belangrijke markers om de nierfunctie te beoordelen. Creatinine laat zien hoeveel afvalstof in het bloed aanwezig is, terwijl eGFR een berekende inschatting geeft van de filtercapaciteit van de nieren.

Geen enkele waarde staat op zichzelf. Leeftijd, spiermassa, voeding, medicatie en leefstijl kunnen invloed hebben op de uitslag. Daarom worden creatinine en eGFR altijd beoordeeld binnen het volledige gezondheidsbeeld.

Een bloedtest kan helpen om inzicht te krijgen in je nierfunctie, maar stelt geen diagnose. Bespreek afwijkende waarden altijd met een arts.

Welke Perfect Lab-test past bij creatinine en eGFR?

Wil je meer inzicht in je nierfunctie en algemene gezondheid? Dan kan de Bloed Health Check van Perfect Lab passend zijn. Hierbij worden verschillende bloedwaarden onderzocht, waaronder markers die inzicht geven in de nierfunctie.

Veelgestelde vragen over creatinine en eGFR

Wat zegt een hoge creatininewaarde?

Een verhoogde creatininewaarde betekent dat er meer creatinine in het bloed aanwezig is dan verwacht. Dit kan komen doordat de nieren minder goed filteren, maar ook door bijvoorbeeld veel spiermassa, intensieve inspanning, uitdroging of creatinegebruik. Daarom wordt creatinine meestal samen met de eGFR beoordeeld.

Wat betekent een lage eGFR?

Een lagere eGFR betekent dat de geschatte filtratiecapaciteit van de nieren lager is. Dit hoeft niet direct te betekenen dat sprake is van een nierziekte. Leeftijd, spiermassa en andere gezondheidsfactoren spelen hierbij een rol. Een arts kijkt daarom vaak naar het verloop van de waarde over langere tijd en naar aanvullende onderzoeken.

Wat is een normale eGFR waarde?

Een eGFR van 90 ml/min/1,73 m² of hoger wordt meestal gezien als passend bij een normale nierfunctie. Een waarde tussen 60 en 89 kan bij sommige mensen passen bij normale veroudering, vooral wanneer er geen andere aanwijzingen zijn voor nierschade. Een langdurig verlaagde eGFR of combinatie met afwijkingen in urineonderzoek vraagt om verdere beoordeling.

Kan creatinegebruik invloed hebben op mijn nierwaarden?

Ja. Creatinesupplementen kunnen de creatininewaarde in het bloed verhogen doordat een deel van creatine wordt omgezet in creatinine. Hierdoor kan de berekende eGFR tijdelijk lager uitvallen, zonder dat er daadwerkelijk sprake hoeft te zijn van een verminderde nierfunctie. Meld creatinegebruik daarom altijd wanneer bloedwaarden worden beoordeeld.

Moet je nuchter zijn voor een creatinine- en eGFR-test?

Voor een standaard bepaling van creatinine en eGFR is nuchter bloedprikken meestal niet noodzakelijk. Wel kunnen factoren zoals recente zware inspanning, veel vlees eten of onvoldoende drinken invloed hebben op de uitslag. Volg daarom altijd de instructies van het laboratorium of de testaanbieder.

Kun je voelen dat je nierfunctie verminderd is?

Een verminderde nierfunctie geeft vaak lange tijd geen duidelijke klachten. Daarom kunnen bloedonderzoek en urineonderzoek helpen om veranderingen vroegtijdig op te sporen. Klachten zoals vermoeidheid, vocht vasthouden, veranderingen in urine of hoge bloeddruk kunnen voorkomen, maar zijn niet specifiek voor een nierprobleem.

Wat is het verschil tussen creatinine en eGFR?

Creatinine is een gemeten waarde in het bloed en geeft aan hoeveel creatinine aanwezig is. eGFR is een berekende schatting van hoeveel bloed de nieren per minuut kunnen filteren. Omdat creatinine door meerdere factoren wordt beïnvloed, geeft de combinatie van beide waarden vaak meer informatie dan creatinine alleen.

Wanneer moet ik mijn nierfunctie laten controleren?

Een nierfunctiecontrole kan vooral relevant zijn bij mensen met risicofactoren zoals diabetes, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, familiegeschiedenis van nierziekten of langdurig gebruik van bepaalde medicijnen. Ook bij afwijkende eerdere bloedwaarden kan vervolgonderzoek passend zijn.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen medisch advies. Heb je ernstige, plotselinge of aanhoudende klachten, of twijfel je over je gezondheid? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts. Een test van PerfectLab geeft inzicht in specifieke waarden, maar stelt geen diagnose.

Bronnen

Inker, L. A., Eneanya, N. D., Coresh, J., Tighiouart, H., Wang, D., Sang, Y., Crews, D. C., Doria, A., Estrella, M. M., Froissart, M., Grams, M. E., Greene, T., Grubb, A., Gudnason, V., Gutiérrez, O. M., Kalil, R., Karger, A. B., Mauer, M., Navis, G., … Levey, A. S. (2021).
New creatinine- and cystatin C-based equations to estimate GFR without race. The New England Journal of Medicine, 385(19), 1737–1749.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa2102953

Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). (2024).
KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 105(4 Suppl), S117–S314.
https://kdigo.org/guidelines/ckd-evaluation-and-management/

Webster, A. C., Nagler, E. V., Morton, R. L., & Masson, P. (2017).
Chronic kidney disease. The Lancet, 389(10075), 1238–1252.
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)32064-5

National Kidney Foundation. (2023).
Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR).
https://www.kidney.org/kidney-topics/estimated-glomerular-filtration-rate-egfr

Levey, A. S., Stevens, L. A., Schmid, C. H., Zhang, Y. L., Castro, A. F., Feldman, H. I., … Coresh, J. (2009).
A new equation to estimate glomerular filtration rate. Annals of Internal Medicine, 150(9), 604–612.
https://doi.org/10.7326/0003-4819-150-9-200905050-00006