Wat vertellen je bloedwaardes?

De schildklier is een klein, vlindervormig orgaan in de hals, maar heeft een grote invloed op verschillende processen in het lichaam. Schildklierhormonen spelen onder andere een rol bij de stofwisseling, energiehuishouding, lichaamstemperatuur en hartslag.

Wanneer de schildklier te weinig of juist te veel hormonen produceert, kunnen uiteenlopende klachten ontstaan. Denk aan vermoeidheid, kouwelijkheid, hartkloppingen, gewichtsveranderingen of een veranderde stoelgang. Deze klachten zijn echter niet specifiek voor de schildklier en kunnen ook andere oorzaken hebben.
Met bloedonderzoek kunnen verschillende onderdelen van de schildklierfunctie in kaart worden gebracht. Daarbij wordt vaak begonnen met TSH en vrij T4, maar ook vrij T3, jodium en specifieke antistoffen kunnen aanvullende informatie geven.

Hoe werkt de schildklier precies, wat betekenen de verschillende bloedwaarden en wanneer is aanvullend onderzoek interessant?

In het kort

• De schildklier produceert de hormonen T4 en T3, die betrokken zijn bij de stofwisseling en energiehuishouding.
• TSH is een hormoon uit de hypofyse dat de schildklier aanstuurt.
• Vrij T4 (FT4) geeft informatie over de hoeveelheid beschikbaar thyroxine in het bloed.
• Vrij T3 (FT3) is de biologisch actieve vorm van schildklierhormoon.
• Jodium is een essentiële bouwstof voor de aanmaak van T4 en T3.
• Anti-TPO en anti-TSH-receptorantistoffen kunnen helpen bij het onderzoeken van auto-immuunziekten van de schildklier.
• Reverse T3, totaal T3 en totaal T4 geven informatie over andere vormen van circulerende schildklierhormonen, maar zijn niet bij iedereen nodig.
• Schildklierwaarden moeten altijd in samenhang met klachten, medicatie en de persoonlijke situatie worden geïnterpreteerd.

Wat doet de schildklier?

De schildklier bevindt zich aan de voorkant van de hals, net onder het strottenhoofd. Dit orgaan produceert schildklierhormonen die via het bloed verschillende weefsels en organen bereiken.

Deze hormonen helpen bij het reguleren van de stofwisseling: het geheel aan processen waarbij het lichaam voedingsstoffen omzet, energie gebruikt en lichaamsfuncties onderhoudt.

Schildklierhormonen zijn onder andere betrokken bij:

De schildklier produceert voornamelijk thyroxine (T4) en daarnaast kleinere hoeveelheden trijoodthyronine (T3). T4 fungeert voor een belangrijk deel als voorloper van T3, dat sterker biologisch actief is.

De hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed wordt nauwkeurig gereguleerd door een samenwerking tussen de hersenen en de schildklier.

Hoe wordt de schildklier aangestuurd?

De schildklier werkt niet zelfstandig. De aansturing begint in de hersenen, waar de hypothalamus en de hypofyse betrokken zijn bij de regulatie van schildklierhormonen.

De hypothalamus produceert TRH (thyrotropin-releasing hormone). Dit stimuleert de hypofyse om TSH (thyroid-stimulating hormone) af te geven. TSH bereikt via het bloed de schildklier en stimuleert daar de productie en afgifte van T4 en T3.

Wanneer voldoende schildklierhormonen aanwezig zijn, krijgt de hypofyse een signaal om minder TSH te produceren. Zijn de hormoonspiegels te laag, dan neemt de TSH-productie doorgaans toe. Dit wordt negatieve terugkoppeling genoemd.

Welke bloedwaarden geven inzicht in de schildklierfunctie? 

TSH: hoe sterk wordt de schildklier aangestuurd?

TSH is de belangrijkste eerste marker bij het beoordelen van de schildklierfunctie. De waarde laat zien hoeveel stimulatie de schildklier vanuit de hypofyse ontvangt.

Een verhoogde TSH kan erop wijzen dat de schildklier onvoldoende hormonen produceert en daarom extra wordt gestimuleerd. Een verlaagde TSH kan juist ontstaan wanneer er te veel schildklierhormoon aanwezig is en de hypofyse de aansturing vermindert.

Vrij T4 (FT4): hoeveel schildklierhormoon is beschikbaar?

Vrij T4 meet de hoeveelheid ongebonden thyroxine in het bloed. Deze waarde geeft informatie over de beschikbaarheid van het belangrijkste hormoon dat de schildklier produceert.

Vooral in combinatie met TSH is FT4 belangrijk. Een lage FT4 bij een verhoogde TSH past bijvoorbeeld bij een te traag werkende schildklier. Een hoge FT4 bij een onderdrukte TSH kan juist wijzen op een te snel werkende schildklier.

FT4 helpt daarmee om te beoordelen of een afwijkende TSH samengaat met een daadwerkelijk tekort of overschot aan schildklierhormoon.

Vrij T3 (FT3): hoeveel actief schildklierhormoon circuleert er?

Vrij T3 meet de concentratie ongebonden, biologisch actief T3 in het bloed. Deze waarde kan aanvullende informatie geven over de schildklierhormoonstatus. FT3 is vooral interessant bij een vermoeden van een te snel werkende schildklier. Soms is T3 namelijk al verhoogd terwijl FT4 nog binnen het referentiegebied ligt. Dit wordt T3-toxicose genoemd.

Bij een te traag werkende schildklier is FT3 doorgaans minder geschikt als eerste marker, omdat de waarde relatief lang normaal kan blijven.

Jodium: de bouwstof voor schildklierhormonen

Jodium is een essentieel mineraal dat nodig is voor de productie van T4 en T3. Een langdurig onvoldoende jodiumaanbod kan de aanmaak van schildklierhormonen beperken. Ook een te hoge jodiuminname kan de schildklierfunctie verstoren, vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn.

Hoe interpreteer je TSH en vrij T4 samen?

Een afzonderlijke bloedwaarde vertelt niet altijd het volledige verhaal. Vooral de combinatie van TSH en vrij T4 is belangrijk om te beoordelen of de schildklier normaal functioneert.

Onderstaande tabel laat zien welke patronen bij verschillende schildklierfuncties kunnen voorkomen.

Deze patronen zijn vereenvoudigd. De interpretatie hangt onder andere af van de medicatiegebruik, eventuele klachten en de persoonlijke situatie.

Beeld van een te trage schildklier en een te snelle schildklier

Een te trage schildklier

Bij een te traag werkende schildklier, ook wel hypothyreoïdie genoemd, produceert de schildklier onvoldoende hormonen. Hierdoor kunnen verschillende processen in het lichaam langzamer verlopen.

Mogelijke klachten zijn:

• Vermoeidheid en weinig energie.

• Kouwelijkheid.

• Gewichtstoename.

• Obstipatie.

• Droge huid.

• Haaruitval.

• Concentratieproblemen.

• Een tragere hartslag.

Een veelvoorkomende oorzaak van hypothyreoïdie is de ziekte van Hashimoto. Dit is een auto-immuunaandoening waarbij het immuunsysteem zich tegen de schildklier richt. Bij een primaire hypothyreoïdie is TSH doorgaans verhoogd en kan vrij T4 verlaagd zijn.

Een te snelle schildklier

Bij een te snel werkende schildklier, ook wel hyperthyreoïdie genoemd, produceert de schildklier te veel hormonen. Hierdoor kunnen verschillende processen in het lichaam versnellen.

Mogelijke klachten zijn:

• Hartkloppingen of een snelle hartslag.

• Overmatig zweten.

• Warmte-intolerantie.

• Onrust of nervositeit.

• Gewichtsverlies.

• Trillende handen.

• Vaker ontlasting of diarree.

• Slaapproblemen.

Een bekende oorzaak van hyperthyreoïdie is de ziekte van Graves. Hierbij produceert het immuunsysteem antistoffen die de schildklier stimuleren om meer hormonen aan te maken. Bij hyperthyreoïdie is TSH meestal verlaagd, terwijl vrij T4 en/of T3 verhoogd kunnen zijn.

Anti-TPO: antistoffen tegen de schildklier

Anti-TPO staat voor anti-thyroperoxidase-antistoffen. Thyroperoxidase (TPO) is een enzym dat betrokken is bij de aanmaak van schildklierhormonen. Bij sommige mensen maakt het immuunsysteem antistoffen tegen dit enzym aan.

Een verhoogde anti-TPO-waarde kan wijzen op een auto-immuunreactie tegen de schildklier. Deze antistoffen worden vooral gezien bij de ziekte van Hashimoto, maar kunnen ook bij andere schildklieraandoeningen voorkomen.

Anti-TPO kan daarom aanvullende informatie geven wanneer er aanwijzingen zijn voor een auto-immuunaandoening van de schildklier.

Anti-TSH-receptorantistoffen (TRAb): aanwijzingen voor Graves

TRAb zijn antistoffen die zich richten tegen de TSH-receptor op de schildkliercellen.

Bij de ziekte van Graves kunnen deze antistoffen de receptor stimuleren, waardoor de schildklier te veel hormonen gaat produceren. Een TRAb-bepaling is daarom vooral relevant wanneer er aanwijzingen zijn voor een te snel werkende schildklier en onderzocht moet worden of Graves de oorzaak is.

Sommige TSH-receptorantistoffen kunnen de receptor juist blokkeren. De werking hangt af van het type antistof.

Reverse T3 (rT3): een inactieve vorm van T3

Reverse T3 is een biologisch inactieve vorm van schildklierhormoon die ontstaat bij de omzetting van T4. De hoeveelheid reverse T3 kan onder andere veranderen bij ernstige ziekte, langdurige voedselbeperking en veranderingen in de stofwisseling.

Totaal T3: de totale hoeveelheid T3

Totaal T3 meet zowel de vrije als de aan transporteiwitten gebonden hoeveelheid T3 in het bloed. Deze bepaling kan vooral aanvullende informatie geven bij een vermoeden van hyperthyreoïdie.

De uitslag kan echter worden beïnvloed door veranderingen in de hoeveelheid transporteiwitten. Daarom moet totaal T3 altijd in samenhang met andere schildklierwaarden worden beoordeeld.

Totaal T4: de totale hoeveelheid thyroxine

Totaal T4 meet zowel de vrije als de eiwitgebonden hoeveelheid thyroxine in het bloed. Omdat een groot gedeelte van T4 aan transporteiwitten gebonden is, kan de totaal T4-waarde veranderen wanneer de hoeveelheid van deze eiwitten verandert.

Dit kan bijvoorbeeld voorkomen tijdens de zwangerschap of bij het gebruik van bepaalde medicijnen. Voor de gebruikelijke beoordeling van de schildklierfunctie wordt daarom vaak vrij T4 gebruikt in combinatie met TSH.

Welke rol spelen jodium en selenium bij de schildklier?

Naast schildklierhormonen zijn ook bepaalde mineralen belangrijk voor een normale schildklierfunctie.

Jodium is nodig voor de productie van T4 en T3. Het lichaam kan jodium niet zelf aanmaken en moet dit daarom via de voeding binnenkrijgen. Het komt onder andere voor in vis, zuivelproducten, eieren en brood dat is bereid met gejodeerd bakkerszout.

Selenium speelt eveneens een rol bij de normale schildklierfunctie. Dit mineraal is onderdeel van verschillende enzymen, waaronder enzymen die betrokken zijn bij de omzetting van T4 naar T3. Daarnaast zijn seleniumafhankelijke enzymen betrokken bij de bescherming van cellen tegen oxidatieve schade.

Dat betekent echter niet dat extra jodium of selenium automatisch gunstig is. Zowel een tekort als een overmatige inname kan nadelige gevolgen hebben. Vooral bij bestaande schildklieraandoeningen is voorzichtigheid met hoge doseringen belangrijk.

Welke factoren kunnen de schildklierwaarden beïnvloeden?

Schildklierwaarden kunnen door verschillende omstandigheden veranderen. Een afwijkende waarde betekent daarom niet automatisch dat er sprake is van een blijvende schildklieraandoening.

Factoren die invloed kunnen hebben zijn onder andere:

Bij het interpreteren van schildklierwaarden is het daarom belangrijk om rekening te houden met de omstandigheden rondom de bloedafname.

Schildklieronderzoek bij Perfect Lab

Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?

Bloedonderzoek kan belangrijke informatie geven over de schildklierfunctie, maar een afwijkende uitslag vraagt soms om aanvullend medisch onderzoek.

Neem contact op met de huisarts wanneer je langdurige of toenemende klachten hebt die kunnen passen bij een schildklieraandoening, wanneer bloedwaarden duidelijk afwijken of wanneer er aanwijzingen zijn voor een auto-immuunziekte.

Bij ernstige hartkloppingen in combinatie met pijn op de borst, flauwvallen of ernstige benauwdheid is spoedeisende medische beoordeling nodig.

Een schildklieronderzoek bij Perfect Lab biedt inzicht in specifieke biomarkers, maar vervangt geen medische diagnose of behandeling.

Conclusie

De schildklier speelt een belangrijke rol bij de stofwisseling, energiehuishouding en verschillende andere lichaamsfuncties. Om goed te begrijpen hoe de schildklier functioneert, is het belangrijk om verschillende bloedwaarden in samenhang te bekijken.

TSH geeft informatie over de aansturing vanuit de hypofyse, terwijl vrij T4 en vrij T3 inzicht geven in de hoeveelheid schildklierhormonen in het bloed. Jodium is daarnaast een essentiële bouwstof voor de productie van deze hormonen.
Aanvullende biomarkers, zoals anti-TPO en TRAb, kunnen meer informatie geven wanneer auto-immuniteit mogelijk een rol speelt.

Met de Schildklier Check van Perfect Lab worden TSH, vrij T4, vrij T3 en jodium gecombineerd in één onderzoek. Indien gewenst kunnen aanvullende markers worden onderzocht. Zo krijg je een uitgebreider beeld van verschillende aspecten van je schildklierfunctie en kun je de uitslagen gericht laten beoordelen.

Veelgestelde vragen over schildklierwaarden

Welke bloedwaarden zijn belangrijk voor de schildklier?

TSH en vrij T4 vormen doorgaans de basis voor het beoordelen van de schildklierfunctie. Vrij T3 kan vooral aanvullende informatie geven bij een vermoeden van een te snel werkende schildklier. Afhankelijk van de situatie kunnen ook antistoffen en andere bepalingen relevant zijn.

Hoe kun je een verhoogde TSH-waarde interpreteren?

Een verhoogde TSH betekent meestal dat de hypofyse de schildklier extra stimuleert. Dit kan passen bij een te traag werkende schildklier. De FT4-waarde helpt om te beoordelen of daadwerkelijk sprake is van een tekort aan schildklierhormoon.

Wat is het verschil tussen vrij T3 en vrij T4?

Vrij T4 is de vrije fractie van thyroxine en dient grotendeels als voorloper van T3. Vrij T3 is de biologisch actievere vorm van schildklierhormoon. Het lichaam kan T4 in verschillende weefsels omzetten naar T3.

Wat is het verschil tussen Hashimoto en Graves?

Hashimoto en Graves zijn beide auto-immuunaandoeningen van de schildklier. Hashimoto gaat vaak samen met een geleidelijk afnemende schildklierfunctie, terwijl de ziekte van Graves meestal zorgt voor een verhoogde productie van schildklierhormonen.

Is jodium belangrijk voor de schildklier?

Ja. Jodium is noodzakelijk voor de aanmaak van T3 en T4. Een adequate jodiuminname is belangrijk, maar extra jodium is niet altijd gunstig. Ook een overmatige inname kan de schildklierfunctie verstoren.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen medisch advies. Heb je ernstige, plotselinge of aanhoudende klachten, of twijfel je over je gezondheid? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts. Een test van PerfectLab geeft inzicht in specifieke waarden, maar stelt geen diagnose.

Bronnen